Azerbaycan sözlü geleneğin en önemli kolunu oluşturan âşık destanları, mitolojik öğeler, mitolojik anlatım, masal ve sözlü anlatım geleneğinin tüm özelliklerini taşıyan zengin bir kültür ürünüdür. İran Azerbaycan’ı yöresinde aşıklar arasında destan söyleme geleneğinin önemli bir yeri vardır. Bölgede büyük Türk nüfusunun varlığı, âşıklık geleneğinin köklü bir kültür ögesi olmasına neden olmuştur. İran sahası Türk kültürünün zengin bir hazinesine sahip olan bölgedir. Bunun bir örneği olarak Türk dünyası âşıklık geleneğinde anlatılan nazımla nesrin iç içe en uzun destanın Şikâri Destanı’nın bu bölgeden derlendiği ve bilim dünyasına sunulmasıdır.

Rumlar ve Ermenilerden sonra, Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyetini uğraştıran gayrimüslim topluluklardır. Bugün yurtdışındaki Süryaniler, Türkiye'ye karşı son derece kötü propaganda yapmaktadırlar. Süryani göçünün arttığı son yıllarda güneydoğuda terörün bölge güvenliğini büyük ölçüde olumsuz etkilediği bir gerçektir. Bu durum bölgedeki halkın arasındaki ُSüryani vatandaşlarımızın yurt içi ve yurt dışına göç etmelerine neden olmuştur.

BAŞBUĞ MUSTAFA KEMAL ATATÜRK: 20.yüzyılın başlangıcında Osmanlı Ordusu malesef politize olmuştu. Daha öncekilerden farklı yeni bir Subay kadrosu yetişmişi. Askerlik sanatında, cesarette, vatanseverlikte, hürriyetçilikte birbiriyle yarışan insanlardan oluşan her şeye hazır bir kadro. O dönemin şartları, birbirini kovalayan iç ve dış olaylar bu kadronun yetişmesi için mükemmel bir laboratuar görevini yerine getirmiştir diyebiliriz.

Günümüz dünya sahnesinde görülen Milletler içinde, özgün milli kimliğini koruyarak Bağımsız Devletler varlığını kesintisiz olarak milat öncesi yıllardan günümüze kadar taşıyabilen tek Millet TÜRK MİLLETİDİR. TÜRK DEVLETİ EBEDÎ'dir. Dünya; sürekli bir değişim ve gelişim, surekli ve amansız bir mücadeleye sahne olmaktadır. Bu sahnede Türklük önemli bir güçtür. Eski üç kıtanın 55 milyon kilometrekare genişliğindeki büyük bölümü, yüzlerce yıl Türk boylarının, Türk Devletlerinin hüküm sürdüğü alandır.

Bu yazılarımızda Türk Dünyasının ortak edebi ve kültürel değerlerini tanıtacağız. Türk Dünyasının ortak kültürel mirası ürünlerinden olan Erselannâmeler, el yazma ve taş basımı nüshalarının yanı sıra günümüz İran Türklerinin sözlü geleneğinde yaşamaktadır. Danişmendnâme, Battalnâme ve Şikâri Destanı ile konu ve motif benzerliğiyle öne çıkan Erselannâme aynı geleneğin devamı niteliğinde sayılabilir. İran sahasında birkaç el yazma ve taş basım nüshası bulunan destanın Anadolu sahasında günümüze dek bilinen tek nüshası İstanbul Atatürk Kitaplığında bulunmaktadır. 407 sayfadan oluşan hacimli taş basım eser musavver olup 27 resim içermektedir. Manzum ve mensur iç içe yazılan eserde Farsça ve Türkçe aruz vezninde şiirlerin yanı sıra Farsça Arapça mulamma şiir örneği de bulunmaktadır.

Güney Azerbaycan Türkleri arasında Muğam sanatı, âşık sanatında olduğu gibi milli düşüncenin gelişiminde vazgeçilmez bir yere sahiptir. Milli kültürün oluşumunda, ulusal kimliğin pekiştirilmesinde ve müzikal düşüncenin şekillenmesinde işlevsel bir rol oynayan bu sanatlar, Azerbaycan halkının tarihsel ve kültürel mirasını yansıtır. Bu nedenle, bu sanatın korunması ve gelecek nesillere aktarılması, Azerbaycan kültürünün devamlılığı açısından büyük önem taşımaktadır.

Behram Esedi, 1963 yılında Urumiye şehrinde doğmuştur. İlk ve orta öğreni- mini, ardından üniversiteyi bu şehirde bitirdikten sonra, 1986 yılında öğretmen olarak yine Urumiye şehrinde çalışmaya başlamıştır. Öğretmenliğe başlamasıyla beraber şiir ve makalelerini yayınlamaya başladığı görülmektedir. Yıllarca folklor malzemelerini toplayan yazar, derlediği halk edebiyatı ürünlerini yazıya aktarıp kitap haline getirmiştir. Çocuk edebiyatı konusunda sayılı yazarlar arasında yer alan Behram Esedi, bu sahada dört eser ortaya koymuştur: “Hayvanları Tanıya- lım”, “Gün Çıktı”, “Yağdı Yağışlar” ve “El Ele Düğme Dele”. Yazar, Yaz Neşriyatı’nı kurmuş ve 2003 yılından itibaren kendi eserlerini yayınlamaya başlamıştır.

Türk Dünyası'nda Türk dil birliği konusunda önemli bir adım atıldı. Türk Akademisi Abay Kunanbay’ın Kara Sözleri ile Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi adlı eserini Ortak Türk Alfabesi ile deneysel olarak yayımladı.

TÜRKLERDE KIZIL ALMA ÜLKÜSÜ: Türklerin tarih boyunca en makbul ve bütün emellerini bağladıkları ÜLKÜ'nün adıdır. Bu onların en nurlu, en göz alıcı gaye ve emellerinin adıdır KIZIL ELMA. Diğer bir deyişle TURAN ÜLKÜSÜDÜR. Türkler tarih sahnesine çıkmaları ile bu ülkü paşinde koşmuşlardır. Kızıl Elma, Türklerin MİLLİ SAVAŞ idealleridir. Türkler Kızıl Elma' yı bütün hayatlarında en büyük servet, en sevgili, en aziz vuslat bilmişlerdir. Onlar için savaş meydanlarındaki en büyük kazançları KIZIL ELMA'yı kazanmaları olmuştur. Sayısız büyük savaşlar Kızıl Elma için kazanılırdı. Kızıl Elma, Türk dilinde saltanatlar yıkarak, nice tahtlar devirerek, kralların, imparatorların taçlarını ayaklar altında çiğneyerek erişiler SON ZAFER DEMEKTİR. Türk için EN UZAK VE EN SON COĞRAFİ NOKTA KIZIL ELMA'dır.

Dr. Hüseyin Feyzullahi Vahid (Ulduz)‎, Ustad Hemid Ahmedzade (Telimhanlı)‎ ve Aliriza Zihak (Ağçaylı) nin‎ 1980-1982 tarihleri arasında çıkarttıkları Dede Korkut Dergisi Azerbaycan Türkçesiyle İran’da yayınlanan ilk Türkçe dergi olarak tarihe geçmiştir. Şah döneminde baskılar sonucunda Azerbaycan Türkçesinin yasaklanması İran sahasında Türkçe (Azerbaycan Türkçesinde) yazar okur sayısı yok diyecek kadar düşrümüştü. İran Devletin yasaklamasına paralel olarak halkın arasında “Türkçe zor bir dil, yazıp okunması imkansız bir dil” telkinler de gene devlet organları tarafından yapılmaktaydı. İran’da Türkçenin sökülüp atılması için yürütülen bu siyaset aslında Rıza Şah döneminden başlamıştı.

Bu yazılarımızda Güney Azerbaycan Türklerinin kültürel faaliyetlerine, edebi dergi ve edebi derneklerine yer vereceğiz. Edebi Körpü Dergisi Sahavet İzzeti sorumluğunda yayımlanmaktadır. Andalib mahlası olan şairimizin edebi faaliyetleri oldukça önemlidir. Türkiye ve Türk dünyasında okuyucular faydalanma imkanı sağlayan dergi Arap ve Latin alfabesinde yayımlanmaktadır. Türkiye ve Türk Dünyasından Güney Azerbaycan Türklerinin edebi faaliyetlerini takip etmek isteyen kişiler aşağıdaki bağlantıdan dergiye ulaşabilirler.

Türk dehâsı, Anadolu'ya sadece kılıçla hakim olunamayacağının dile getiren büyük velî. Anadolu bizimdir ama hakimiyetimizi mühürleyecek manâ büyüklerin de ihtiyaç vardır. Konya'da mânâ ikliminin Sultanı Hazreti Mevlâna. Ankara'da teşkilatçılığın ve halkın Sultanı Hacı Bayram, ve Horasan'dan bugünkü Hacı Bektaş a gelip yerleşen ulu veli Hacı Bektaş Veli. Mevlana"hangi taşı kaldırsam altından bu Türk Kocası çıktı. "derken haklıdır.

Osman Sarıvelli'nin oğlu Babek Qurbanov ; Sarıvelli ailesinin Azǝrbaycan Türklǝri arasında ayrıcalıxlı bir yeri vardır. Osman Sarıvelli yalnız özü dǝğil, yetişdiği övladlarıyla da Azǝrbaycan mǝdǝniyǝtini dünyaya tanıtmaqda ǝmǝği olmuşdur. Sarıvelli ailesi yalnız Kuzey Azǝrbaycan dǝğil, Güney Azǝrbaycan’da da kültürel çalışmalarıyla etki bıraxmışdır. Bu yönüylǝ Güney Azǝrbaycan Türklǝri ona minnetdardır. Babək Qurbanov, Sarıvelli ailesindǝn aldığı tǝlim tǝrbiyǝ ilǝ fǝrqli bir şexsiyetǝ sahib olmuş. Onun elmi şəxsiyəti yanı sıra yaratıcılığı vǝ çalışmaları Azərbaycan mədəniyəti sahəsində müstəsna bir yerə sahib olduğu bilinmǝktǝdir. Soylu bir ailǝdǝn gǝlǝn babası Osman Sarıvelli’dǝn aldığı bilgi vǝ tǝcrübǝ günümüzdə hər bilim adamına nəsib olmaz. Onun mülayim kişiliği, yumuşak sǝs tonu və yatımlı ifadǝlǝri hǝr dinlǝyǝni özünǝ cǝzb edǝn bir xususiyǝti vardı. gülümsər üzü hər insanı özünə cəlbedən bir xususiyətydi.

Araştırmacı yazar Ziya Şahin/Âşık Ziya Şahin 1961 yılında Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinin bir köyünde dünyaya gelmiş. Öğretmen lisesi mezunu olarak 1979’da Kayseri merkeze gelmiş ve Kayseri şeker Fabrikasında çalışmaya başlamış. Eli kalem ve mızrap tutanlardan… Şiirler yazmış, saz çalmış, söylemiş, yetmemiş tahkiyeli eserler ve belgesel özelliği de olan araştırmalar kaleme alıp bunları kitap olarak yayımlamıştır. Çağdaş Azerbaycan şiirinde, eserlerinde düşman-Ermeni imgesi yaratmayan bir şair bulmak zordur. Bahtiyar Vahabzade, Mahmad Araz, Nariman Hasanzade, Zalimkhan Yagub, İlyas Tabdig, Cabr Novruz, Hüseyin Kurdoğlu, Mehmed İsmail, Mehmed Aslan, Famil Mehdi, Alamdar Guluzade ve diğer şairlerin eserlerinde düşmen obrazı yaratılmıştır.

Erzurum Kongresi'nin ilk günleri idi. Geç saatlere kadar çalışma yapılmıştı. M. Kemal Paşa, Mahzar Müfit Kansu ve İbrahim Süreyya dinlenmek için beraber kaldıkları odaya çıkmışlardı. Neredeyse sabah olacaktı. M. Kemal Paşa : "Mahzar not defterin yanında mı? diye sordu. Mahzar : "Hayır Paşam dedi. M Kemal Paşa : "Bir zahmet olacak amma, merdivenleri inip çıkacaksın. Al gel dedi.

Modern ve Çağdaş Türkiye Cumhuriyeti Türk Devletlerine örnek teşkil etmekte, Atatürk'ün kurduğu Türkiye Cumhuriyeti Türkiye Coğrafyasıyla sınırlı kalmamaktadır.

Bazı günler vardır ki, o günler olmasa bugünlerin farklı yaşanacağı. 28 Ekim 1923 günü de o günlerden biriydi. Çankaya Köşkü'ndeki akşam yemeği Ve Atatürk'ün tarihe geçen sözü... "Efendiler, yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz!"

Türkiye'de Ortak Türk Alfabesinde basılan ilk kitap olan bu çalışma Güney Azerbaycan şairlerini Türkiye'de ve Türk Dünyasında tanıtmayı Amaçlamaktadır. Birinci ciltte Urumiye şairlerinden Dede katip ve oğlu Katipoğlu'nun şiirlerine yer verilmiştir. Batı Azerbaycan etnik sorunu ve Urumiye Gölünün faciasına dikkat çekmek için eserin birinci serisi Urumiye şairlerine yer verilmiştir. Bu projenin II. , III. ve VI. bölümleri Doç. Dr. Nabi AZEROĞLU tarafından yürütülmekte ve 2025 yılının içinde sonuçlanacaktır.

Mikayıl Azaflı, Kuzey Azerbaycan’ın geleneksel âşık edebiyatının temsilcilerinden biri olarak, sazı, sözüyle Güney Azerbaycan milli edebiyatında önemli bir yere sahiptir. Âşık Mikail Azaflı, milli edebiyatın önde gelenlerinden biri olarak Sovyetler Birliği döneminde komünizm yönetiminin karşısında duranlardan biri olmuştur. Milli edebiyatın Azerbaycan Türklerinin milletleşme yolundaki önemini kavrayarak bu edebiyata önemli eserler kazandırmıştır. Mikayıl Azaflı, bu eserleriyle Güney Azerbaycan Türklerinin duygularına tercüman olmuş, milli uyanış sürecinde Azerbaycan Türk kültürünün yaşatılması ve yüceltilmesinde büyük etkisi olmuştur. Sovyet döneminde söylediği şiirler, günümüz Güney Azerbaycan Türklerinin yürek sözleri olmuştur.

GÜNAZSAM, kuruluşundan itibaren Güney Azerbaycan Türk coğrafyasının kültürel, ekonomik ve siyasi potansiyelini ortaya koymayı misyon edinmiştir. Bu amaçlar, Türk dünyasının bütünleşmesine katkı sağlayacak şekilde yapılandırılmıştır. A) Güney Azerbaycan Türk Coğrafyasını Tanıtmak B) Güney Azerbaycan Türk Coğrafyasının Türk Dünyası İçin Önemi C) Türkiye ile Güney Azerbaycan Teşkilatlarının Temas Kurması Gerekliliği D) Türk Devletler Teşkilatı ile Güney Azerbaycan Türkleri Arasında İlişki Kurulması ve Güney Azerbaycan Türklerinin Türk Devletler Teşkilatında Gözlemci Üye Olması

Hankendi şehrinde Karabağ Üniversitesi kuruldu... Azerbaycan'ın 44 yıl süren Ermeni işgalinden kurtardığı Karabağ bölgesinde, eğitim ve kültürün yeniden yeşertilmesi adına dev bir adım atıldı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in katılımıyla, Hankendi şehrinde Karabağ Üniversitesinin resmi açılışı gerçekleştirildi. Bu üniversite, bölgenin sosyo-ekonomik kalkınmasına ve kültürel mirasının korunmasına katkı sağlayacak bir yükseköğretim kurumu olarak tarihe geçti.

Güney Azerbaycan Türklerinin Sözlü Edebiyatının Milletleşme Sürecinde Önemi: İran coğrafyası, Anadolu-Horasan-Türkistan çizgisinin ortasında yer alarak Ahmet Caferoğlu’nun tabiriyle Anadolu’nun damarlarına kan pompalayan bir kalp görevini yürütmüştür. Bu bölgede yaşayan Türkler yalnızca Azerbaycan Türkleriyle sınırlı değil Türkmen, Kaşkay ve diğer Türk boyları coğrafyada yaşamaktadırlar. Bu yoğun Türk nüfusunun engin bir sözlü geleneğe sahip olması, Türkoloji sahasında araştırılması gereken birçok hususu beraberinde getirmektedir. Bölgeden Dede Korkut kitabının 13. boyunun bulunması, Türk Dünyası’nın en uzun manzum ve mensur destanı olan Şikari Destanı’nın derlenmesi ve Kahraman-name’nin en kapsamlı varyantının ortaya çıkması, bölge Türklerinin zengin Türk kültürüne sahip olduğunu ispatlamaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri’nde 2025 yılında gizliliği kaldırılan ve Türkiye’nin Tebriz Başkonsolosluğu tarafından gönderilen bir rapor, hükümetin Güney Azerbaycan’daki Türklüğe yönelik ilgisini ortaya koyması bakımından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Sovyetlerin, belgede kullanılan ifadeyle “İran Azerbaycanı”ndaki faaliyetlerinden söz eden 15 Aralık 1931 tarihli raporda, Güney Azerbaycan’daki Türklerin durumu da ele alınmıştır. Raporda, Sovyetlerin “İran Azerbaycanı” olarak tanımlanan bölgedeki faaliyetlerine değinilirken, Güney Azerbaycan Türklerinin durumu da ayrıntılı biçimde ele alındı. Belge, Türkiye’nin bölgedeki gelişmeleri yakından takip ettiğini ve Güney Azerbaycan’daki Türk kimliğine yönelik hassasiyetini ortaya koyması bakımından dikkat çekici bir kaynak niteliği taşımaktadır.

Batı Azerbaycan’a Tampon Bölgenin Önemi ve Önleyici Güvenlik Politikası Gereksinimleri Batı Azerbaycan bölgesi, jeopolitik konumu ve demografik yapısı itibarıyla Türkiye‑İran sınır hattında stratejik bir öneme sahiptir. Bölgenin güvenlik dengeleri, yalnızca yerel halkın sosyo‑ekonomik istikrarını değil, aynı zamanda Türkiye’nin ulusal güvenliğini ve Türk dünyasının bölgesel vizyonunu doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda tampon bölge oluşturulması, sınır hattında ortaya çıkabilecek göç hareketlerini, terör örgütlerinin yuvalanmasını ve bölgesel istikrarsızlık risklerini önleyici bir güvenlik politikası olarak değerlendirilmektedir. Tampon bölge uygulaması, uluslararası ilişkiler literatüründe “önleyici güvenlik” ve “stratejik derinlik” kavramlarıyla ilişkilendirilmekte; devletlerin sınır ötesi tehditlere karşı proaktif tedbirler geliştirmesinin bir aracı olarak görülmektedir. Batı Azerbaycan’da önerilen tampon bölge, Maku, Bazergan, Hoy, Urumiye, Salmas ve Koşaçay gibi şehirleri kapsayacak.

MİT’in Eski Üyesinden İran ve Güney Azerbaycan Hakkında Dikkat Çeken Açıklamalar Türkiye Milli İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) eski mensubu Ali Burak Daricalı, katıldığı bir televizyon programında bölgesel gelişmeleri değerlendirdi. Daricalı, mevcut koşulların “henüz uygun olmadığını” ifade ederek, “Türk traktörleri nasıl Suriye’yi sürdüyse, er ya da geç İran’ı da sürecek” sözleriyle dikkat çekti. Eski MİT üyesi ayrıca Ankara’nın Güney Azerbaycan’ın bu “fırtınada” kurban edilmesine izin vermeyeceğini vurguladı. Bu açıklamalar, Türkiye’de İran’ın geleceğine ilişkin artan güvenlikçi yaklaşımı ve Güney Azerbaycan’ın kaderine yönelik özel hassasiyeti ortaya koyuyor.

İlk aktifleşmede Güney Azerbaycan Babek Kalesi Kurultayı videoları ve ARAZ Dergisi faaliyetleri arşive eklenmiştir.