Güney Azerbaycan Milli Şairler Antolojisi II: Keyvan Hüseynioğlu’nun Şiirlerinde Türk Kimliği ve Millî Direniş

Doç. Dr. Nabi Azeroğlu’nun derlediği Güney Azerbaycan Milli Şairler Antolojisi II (İkrad Yayınları, Ankara 2025, ISBN: 978-625-378-440-9), Güney Azerbaycan Türk edebiyatının çağdaş temsilcilerinden Keyvan Hüseynioğlu’nun şiirlerini merkeze alan değerli bir çalışmadır. Serinin ikinci cildi olarak yayımlanan eser, yalnızca bireysel bir şair portresi çizmekle yetinmeyip, Güney Azerbaycan’ın tarihî, kültürel ve siyasî bağlamında millî kimlik mücadelesini şiirsel bir manifesto haline getiren bir antoloji niteliği taşımaktadır. Redaktörlüğünü Dr. Roghaiyeh Azizpour’un üstlendiği kitap, Prof. Dr. Esat Arslan ve derleyen Doç. Dr. Nabi Azeroğlu’nun önsözleriyle zenginleşerek, akademik ve entelektüel bir çerçeveye oturtulmuştur.

Keyvan Hüseynioğlu (d. 1961), Güney Azerbaycan’ın Qaradağ bölgesine bağlı Qalalı köyünde doğmuş, Tebriz’e yerleşmiş ve 1987’den beri şiir yazan bir âşıktır. İlk kitabı Bağlı Qapı (1995), ikincisi Tük Dünyasında yam (2008) ve üçüncüsü Çiçəklər oxuyur Bülbüllər yaz (2014) olmak üzere yayımlanmış eserleriyle tanınan şair, 2005’te Azerbaycan Yazarlar Birliği üyeliğine kabul edilmiş ve 2007’de Məhəsti Gəncəvi Fəxri Diploması’na layık görülmüştür. Bu antoloji, Hüseynioğlu’nun şiirlerini sistematik bir bütünlük içinde sunarak, onun Güney Azerbaycan millî hareketindeki konumunu vurgulamaktadır.

Kitabın temel ekseni, Türk dünyası bütünlüğü ve Güney Azerbaycan’ın asimilasyon politikalarına karşı folklorik-milli direniştir. Hüseynioğlu’nun dizeleri, coğrafi isimler (Savalan, Səhənd, Urmu, Qarabağ, Aras), tarihî şahsiyetler (Tomris Hatun, Babək, Səttar Xan, Şehriyar, Nebatî) ve ortak Türk kültürel mirası (âşıklık geleneği, destanlar, Dede Korkut, Koroglu) üzerinden geniş bir panorama çizer. “Ürəyi Gülsün” ve “Türk dünyasındayam” gibi şiirler, yapay sınırlara ve Farslaştırma politikalarına (1828 Türkmençay Antlaşması’ndan 1925 Rıza Şah dönemine uzanan süreç) meydan okuyan bir başkaldırı sesidir. Şair, bireysel hasreti millî öfkeye, öfkeyi ise umuda dönüştürerek, folkloru yalnızca kültürel bir miras olmaktan çıkarıp etkin bir milliyetçilik aracı haline getirmektedir.

Prof. Dr. Esat Arslan’ın önsözü, Güney Azerbaycan’ı “Türk dünyasının altın köprüsü” olarak nitelerken, Hüseynioğlu’nun şiirlerini bu köprünün günümüzdeki en güçlü taşıyıcısı olarak konumlandırmaktadır. Doç. Dr. Nabi Azeroğlu’nun önsözü ise eseri, Türk dünyasının kadim coğrafyalarından biri olan Güney Azerbaycan’ın folklorik derinliği ve millî uyanışı bağlamında değerlendirerek, şairin dizelerini Savalan’dan Altay’a uzanan bir birlik çağrısı olarak okumaktadır. Her iki önsöz de, eserin yalnızca edebî değil, aynı zamanda sosyo-politik bir belge değerini akademik bir titizlikle ortaya koymaktadır.

Akademik açıdan bakıldığında, bu antoloji Türk dünyası çalışmaları, karşılaştırmalı edebiyat ve post-kolonyal kimlik araştırmaları için önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Güney Azerbaycan Türkçesinin zengin lehçe özelliklerini koruyan metinler, dilsel asimilasyona karşı bir direniş belgesi olarak okunabilir. Şiirlerdeki mitolojik ve destani unsurlar, âşık edebiyatının çağdaş evrimini gözler önüne sererken, millî hareketin 1990’lardan günümüze uzanan kültürel-siyasî dönüşümünü de belgelemektedir.

Güney Azerbaycan Milli Şairler Antolojisi II, Keyvan Hüseynioğlu’nun şiirleri aracılığıyla Aras’ın güney yakasından yükselen Türk sesini akademik bir çerçevede duyuran özgün bir çalışmadır. Türk dünyasının birliğini ve Güney Azerbaycan’ın millî varoluş mücadelesini anlamak isteyen araştırmacılar, edebiyatçılar ve entelektüeller için vazgeçilmez bir kaynaktır. Şairin “Yüreği gülsün!” haykırışı, yalnızca bireysel bir temenni değil, bütün Türk coğrafyasına uzanan tarihî bir davettir.

Güney Azerbaycan Milli Şairler Antolojisi II gibi eserlerin sistematik olarak derlenmesi, yayımlanması ve Türk dünyasının çeşitli coğrafyalarında okuyucuyla buluşturulması, Güney Azerbaycan Türklerinin Türk dünyası bütünlüğündeki yerini hem kültürel hem de entelektüel düzeyde pekiştirmekte ve güçlendirmektedir.

Bu güçlendirme birkaç temel boyutta kendini göstermektedir:

1. Kültürel Mirasın Korunması ve Yaşatılması Güney Azerbaycan’da 1925’ten beri uygulanan sistemli Farslaştırma politikaları karşısında Türkçe şiir, âşıklık geleneği, destan ve folklor unsurları en etkili direniş araçları haline gelmiştir. Keyvan Hüseynioğlu gibi şairlerin eserlerinin antoloji halinde toplanması, bu mirasın kaybolmasını önlemekte, genç nesillere aktarılmasını sağlamakta ve Güney Azerbaycan Türkçesinin zengin lehçe özelliklerini belgelemektedir.
2. Millî Kimliğin Pekiştirilmesi ve Siyasî Bilincin Yükseltilmesi Antolojideki şiirler, yalnızca edebî metinler değil, aynı zamanda Güney Azerbaycan Millî Hareketi’nin manifestolarıdır. “Türk dünyasındayam”, “Ürəyi gülsün” gibi dizeler, coğrafi isimler (Savalan, Səhənd, Urmu, Qarabağ), tarihî figürler (Babək, Səttar Xan, Tomris Hatun, Şehriyar) ve ortak Türk mitolojisi üzerinden geniş bir kimlik haritası çizmektedir. Bu metinlerin Türkiye’de, Azerbaycan’da ve diğer Türk coğrafyalarında yayımlanması, Güney Azerbaycan’ın “Türk dünyasının kalbi” ve “altın köprüsü” olduğunu sürekli hatırlatmakta, millî bilinci güçlendirmektedir.
3. Türk Dünyası Bütünlüğünün Somutlaşması Doç. Dr. Nabi Azeroğlu’nun derleyiciliğinde, Prof. Dr. Esat Arslan’ın önsözüyle desteklenen bu tür eserler, Aras’ın iki yakasını kültürel olarak birleştirmektedir. Güney Azerbaycan Türklerinin sesi, Anadolu’dan Altaylara kadar ulaşmakta; ortak acılar, ortak umutlar ve ortak değerler üzerinden dayanışma duygusu pekişmektedir. Bu yayınlar, Türk dünyasının parçalanmışlığını aşma yönünde somut adımlar niteliğindedir.
4. Akademik ve Entelektüel Alanın Zenginleştirilmesi Antoloji, Türk dünyası çalışmaları, karşılaştırmalı edebiyat, post-kolonyal kimlik araştırmaları ve folklorik milliyetçilik incelemeleri için önemli bir birincil kaynak sunmaktadır. Güney Azerbaycan’ın folklorunun millî hareket içindeki dönüştürücü rolünü belgeleyen bu eserler, akademik literatüre katkı sağlamakta ve konunun uluslararası alanda daha fazla tartışılmasının önünü açmaktadır.

Sonuç olarak, Güney Azerbaycan Milli Şairler Antolojisi Silsilesi  gibi çalışmalar, yalnızca bir şiir kitabı olmanın ötesine geçerek Güney Azerbaycan Türklerinin Türk dünyasındaki vazgeçilmez konumunu hem duygusal hem entelektüel hem de siyasî düzeyde güçlendiren stratejik kültürel müdahalelerdir. Bu tür yayınların artarak devam etmesi, Türk dünyasının birliğini ve Güney Azerbaycan’ın millî varoluş mücadelesini daha da görünür ve etkili kılacaktır.

Aşağıdaki bağlantıdan Kitabın PDFsini elde edebilirsiniz.

https://www.academia.edu/145541071/G%C3%9CNEY_AZERBAYCAN_MILLI_SA%C4%B0RLER_ANTOLOJISI_II

Yorumlar