Kızıl Gül Ocağı Tebriz:
Türkiye’nin “Harput” (Elazığ) ilinde, kızıl güllere “Tebriz Gülü” derler.
Akkoyunlu hükümdarı Hasan Padişah (Uzun Hasan) bu ilden idi. Sara Hatun, Hasan Padişah’ın anasının emriyle kızıl güllerin kökü, yani fidesi Tebriz’den Harput şehrine taşınmış ve orada o gülün adı, kökü olduğu şehrin adıyla yani “Tebriz Gülü” olarak tanınmıştır.
Harput halkı bu gülden “Su Gülü” ayında şerbet çıkarırlar ve Türkiye’de bu gül suyu meşhurdur.
O gül suyundan helva, şerbet ve tatlı “Gül Aşı”, “Gül Şilesi” hazırlarlar. Bu gül suyundan şeker badem yaparlar ki Türkiye’de “Harput Şeker Bademi” meşhurdur. Bu Tebriz güllerinden gül tuzu, şeker ve başka ürünler de hazırlanır.
Sara Hatun, Tebriz’in mimarisini Harput şehrine taşımış ve şehrin meydanında bir ticaret merkezi, Aynı Sahibü’l-Emr gibi ve bir cami, Hasan Padişah’ın camisinin benzeri yaptırmıştı. Ya da tam tersi, yani önce o binaların örneği o şehirde varmış.
Her hâlde İran’dan ve Güney Azerbaycan’dan Harput’a gidildiğinde bu konuyu araştırmak mümkündür.
Yine “Kadı Ant” şehrinde bir tür özel kara dut vardır ki o dutlara da “Urmu Dutu” derler.
Türkiye’de çok meşhur olan “Civanmertler” grubu yani Ahiler topluluğunun başçısı “Ahi Evran”dır. Ahi Evran, Hoy şehrindendir.
(Hamid Ahmedzade, İstanbul: 2026)
Kısıl Gülün Azerbaycandan Anadoluya Gelişi: Kültürel Etkileri:
Tarihsel Arka Plan: Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın annesi Sara Hatun’un emriyle Tebriz’den Harput’a taşınan kızıl güller, burada “Tebriz Gülü” adıyla tanınmıştır. Bu aktarım, yalnızca botanik bir nakil değil, aynı zamanda kültürel bir mirasın taşınması olarak değerlendirilebilir.
• Kültürel ve Gastronomik Kullanımlar: Harput halkı bu güllerden elde edilen gül suyunu özellikle “Su Gülü” döneminde kullanmış, helva, şerbet, “Gül Aşı”, “Gül Şilesi” gibi tatlılar hazırlamıştır. Ayrıca gül suyundan yapılan “Harput Şeker Bademi” Türkiye’de ün kazanmıştır. Gül tuzu ve şeker gibi yan ürünler de bu geleneğin parçasıdır.
• Mimari ve Kültürel Etkileşim: Sara Hatun, Tebriz’in mimari unsurlarını Harput’a taşımış; şehir meydanında ticaret merkezi ve cami inşa ettirmiştir. Bu yapılar, Tebriz’deki örneklerle benzerlik göstermekte olup, kültürel aktarımın somut göstergeleridir.
• Bölgesel Çeşitlilik: Metinde ayrıca Kadı Ant şehrinde “Urmu Dutu” olarak bilinen özel kara dutlardan söz edilmektedir. Bu, bölgesel ürünlerin adlandırılmasında Azerbaycan ve İran etkisini göstermektedir.
• Sosyal Yapı: Türkiye’de meşhur olan Ahiler topluluğunun lideri Ahi Evran’ın Hoy şehrinden olduğu vurgulanarak, Anadolu’daki sosyal örgütlenmenin Azerbaycan kökenleriyle ilişkisi ortaya konmaktadır.
Doç. Dr. Nabi AZEROĞLU
